ธนาคารสมอง
พระวิสัยทัศน์เหนือกาลเวลา
เพื่อรับมือสังคมสูงวัยของไทย

โครงการ “ธนาคารสมอง” ก่อตั้งขึ้นตามพระราชดำรัสของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม ๒๕๔๓ ด้วยพระวิสัยทัศน์ที่ทรงเล็งเห็นคุณค่าของผู้เกษียณอายุ จึงทรงเปิดพื้นที่ให้กลุ่มคนเหล่านี้ได้นำความรู้ ความเชี่ยวชาญ และประสบการณ์มาช่วยพัฒนาประเทศ

‘วุฒิอาสาธนาคารสมอง’
ชื่อเรียกอาสาสมัครของธนาคารสมอง มีคุณสมบัติคือ
• อายุ ๖๐ ปีขึ้นไป เป็นผู้เกษียณอายุจากภาครัฐ เอกชน และปราชญ์ชาวบ้าน
• มีประสบการณ์หรือความเชี่ยวชาญในด้านใดด้านหนึ่ง
• มีใจอยากพัฒนาประเทศ

ร่วมขับเคลื่อนระดับนโยบายและเครือข่ายระดับภูมิภาค โดยเข้าไปมีส่วนร่วมแก้ปัญหาระดับสเกลใหญ่ เช่น การสร้างความร่วมมือด้านสาธารณสุขกับต่างประเทศ, การแก้ไขปัญหาช้างป่าในภาคตะวันออก, การรวมกลุ่มแก้ปัญหาฝุ่น PM 2.5, รวมถึงการผลักดันนโยบายเชิงรุกเพื่อแก้ปัญหาการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศในระดับภูมิภาคตะวันออก

ดำเนินการพัฒนาชุมชนครอบคลุม ๖ มิติโดยการลงพื้นที่ช่วยเหลือและพัฒนาชุมชนในด้าน ๑) ส่งเสริมอาชีพและเศรษฐกิจฐานราก ๒) พัฒนาศักยภาพมนุษย์ ๓) ส่งเสริมสุขอนามัย ๔) อนุรักษ์ศิลปวัฒนธรรม ๕) ฟื้นฟูทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม และ ๖) สร้างชุมชนเข้มแข็งพึ่งพาตนเองได้

ตัวอย่าง ผลงานที่สร้างรายได้และคุณภาพชีวิตในพื้นที่ เช่น การสร้างการท่องเที่ยวชุมชน “บ่อแก้วลัวฉือนี” จ.เชียงใหม่, กลุ่มอนุรักษ์หม่อนไหมไทย จ.บุรีรัมย์, ฝายมีชีวิต จ.นครศรีธรรมราช, การตั้งชมรมป้องกันโรคไม่ติดต่อเรื้อรัง (NCDs) เพื่อดูแลสุขภาพคนในชุมชน, และการสร้างพิพิธภัณฑ์ชุมชนมีชีวิต จ.บึงกาฬ

โครงการ “ธนาคารสมอง” จึงสามารถรองรับสังคมสูงวัยอย่างมีคุณภาพ เพราะนอกจากการนำประสบการณ์มาแก้ปัญหาประเทศแล้ว ยังทำให้ผู้สูงอายุได้ตระหนักถึงคุณค่าในตนเอง ได้ออกมาพบปะสังคม ซึ่งช่วยลดความเสี่ยงในการเกิดปัญหาสุขภาพกายและใจ พร้อมทั้งเปลี่ยนผ่านผู้สูงอายุให้กลายเป็น "พลังทางสังคม" และ "ผู้นำการพัฒนา" ที่สามารถถ่ายทอดภูมิปัญญาให้แก่คนรุ่นหลังได้อย่างยั่งยืน