พระเมตตาชุบชูใจชาวนาไทย

ภาพที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จเป็นองค์ประธานในพิธีอัญเชิญแม่โพสพคืนนา เมื่อวันที่ ๙ สิงหาคม ๒๕๕๑ ณ โครงการฟาร์มตัวอย่างในพระราชดำริสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ บ้านยางกลาง ตำบลสีบัวทอง อำเภอแสวงหา จังหวัดอ่างทอง เป็นภาพที่ยืนยันถึงพระราชหฤทัยอันผูกพันและเข้าถึงแก่นแท้แห่งวิถีชีวิตชาวนาไทยอย่างลึกซึ้ง

ประเพณีสู่ขวัญข้าวนับเป็นพิธีกรรมเรียกขวัญข้าวหลังการเก็บเกี่ยว เพื่อขอขมาและขอบคุณแม่โพสพ เทพีแห่งข้าว อีกทั้งยังเป็นพิธีที่เชื่อกันว่าจะทำให้ข้าวไม่สูญหายหรือหมดไปจากยุ้งฉางโดยเร็ว

โดยปกติจะถือเอาวันที่ขนข้าวขึ้นยุ้งเสร็จแล้วเป็นวันประกอบพิธี หากไม่ทันอาจทำในวันรุ่งขึ้นก็ได้ การเรียกขวัญข้าวอาจทำได้ทั้งแบบเรียบง่ายและแบบสมบูรณ์ ขึ้นอยู่กับความนิยมในท้องถิ่นหรือความพร้อมของเจ้าของนา หากประกอบพิธีแบบสมบูรณ์จะมีเครื่องบูชาหลากหลาย โดยทั่วไปประกอบด้วยไก่ เหล้า และเครื่องใช้ของสตรี เช่น กระจก หวี และแป้ง จากนั้นนำเครื่องพิธีไปวางไว้ที่แท่นพิธีบริเวณที่เคยทำพิธีแรกนา แล้วกล่าวคำบูชาเพื่อแสดงความขอบคุณแม่โพสพที่ประทานผลผลิตอันอุดมสมบูรณ์

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ฯ ทรงตระหนักเสมอว่า “ข้าวเป็นของจำเป็นของชีวิต เมืองไทยต้องผลิตข้าวให้ได้มาก ๆ ให้พอกิน” จึงทรงห่วงใยชาวนาและทรงมุ่งรักษาวิถีชีวิตนี้ไว้ พร้อมทั้งโปรดให้การจัดงานครั้งนั้นเป็น “พิธีจริง ๆ มิใช่เพียงการจัดสาธิต” เพื่อสร้างขวัญและกำลังใจแก่ชาวนา รวมทั้งอนุรักษ์ภูมิปัญญาท้องถิ่น โดยเสด็จฯ ลงทรงร่วมประกอบพิธีบูชาแม่โพสพและ “หวีข้าว” ด้วยพระองค์เอง เคียงข้างตัวแทนชาวนาจากทั้ง ๔ ภาคของประเทศไทย

การ “หวีข้าว” คืออะไร?

ตามคติความเชื่อในประเพณีทำขวัญข้าว หรือสู่ขวัญข้าว ของชาวนาไทยในอดีต เมื่อถึงช่วงที่ “ข้าวตั้งท้อง” ชาวนาเชื่อว่าแม่โพสพซึ่งเปรียบประดุจเทพธิดาแห่งต้นข้าวกำลังตั้งครรภ์ จึงมีการจัดเครื่องเซ่นไหว้มาบำรุงบำเรอ และด้วยความเชื่อว่าแม่โพสพเป็นสตรี เครื่องเซ่นไหว้จึงต้องมีเครื่องแต่งกายและเครื่องประทินโฉม เช่น แป้ง น้ำอบ กระจก และ “หวี”

โดยเริ่มจากนำผ้าซิ่นไปพาดที่ต้นข้าว จากนั้น “ใช้หวีหวีใบข้าว” ประแป้ง พรมน้ำอบ และป้ายสีผึ้งให้ต้นข้าว พร้อมร้องเรียกขวัญด้วยถ้อยคำไพเราะและอ่อนน้อม การกระทำดังกล่าวเป็นการแสดงความเคารพและเอาใจใส่ เพื่อไม่ให้แม่โพสพน้อยใจและจากไป ซึ่งเชื่อกันว่าจะช่วยให้ข้าวออกรวงงาม ให้ผลผลิตดีและอุดมสมบูรณ์

ขอบคุณที่มาของข้อมูล จาก กรมการข้าว