✨พระเมตตาแห่งงานหัตถศิลป์ไทย ชุดไทยพระราชนิยม
สายใยความภูมิใจสืบสานผ้าไทยสู่สากล

มรดกผืนงามจากพระอัจฉริยภาพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงฟื้นความงามแห่งอาภรณ์ของสตรีไทย สู่ความเป็นอัตลักษณ์ไทยในระดับสากล 

 มรดกผืนงามจากพระอัจฉริยภาพในสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ผู้ทรงฟื้นความงามแห่งอาภรณ์ของสตรีไทย สู่ความเป็นอัตลักษณ์ไทยในระดับสากล 

     หากเสื้อผ้าคือภาษาหนึ่งของมนุษย์ “ชุดไทย” ก็คงเป็นภาษาที่เล่าความทรงจำของชาติได้ชัดที่สุด ย้อนกลับไปในสมัยโบราณ คนไทยสวมเพียงผ้านุ่งและผ้าห่ม เนื้อผ้าสองชิ้นที่พลิ้วไหวไปตามวิถีชีวิต จนเมื่อสังคมเริ่มรับอิทธิพลตะวันตก เสื้อผ้าก็เริ่มมีแพตเทิร์น มีรูปทรงที่ถูกกำหนดมากขึ้น แต่ถึงกระนั้น รากของวัฒนธรรมไทยก็ยังซุกซ่อนอยู่ในผืนผ้าและเอกลักษณ์ของชายสไบที่พาดผ่านบ่าของอิสตรี

        จุดเปลี่ยนสำคัญเกิดขึ้นในปี พ.ศ. 2503 เมื่อสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ตามเสด็จฯ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ 9 ในการเสด็จพระราชดำเนินเยือนต่างประเทศเป็นเวลาหลายเดือน ในฐานะตัวแทนของหญิงไทย สมเด็จพระพันปีหลวง ทรงตั้งคำถามกับสังคมไทยว่า เราจะปรากฏตัวต่อสายตาโลกในแบบใด? 

          คำถามนี้นำไปสู่การค้นคว้าเรื่องชุดไทย ทั้งจิตรกรรมฝาผนัง ภาพถ่ายเก่า ลายผ้าโบราณ และฝีมือช่างทั่วประเทศ ก่อนจะรวมองค์ความรู้ทั้งหมดอย่างเป็นระบบ จนเกิดเป็น “ชุดไทยพระราชนิยม” ที่ออกมาถึง 8 รูปแบบ นับเป็นผลงานที่สะท้อนพระอัจฉริยภาพด้านการออกแบบ ผสานการอนุรักษ์ และการตีความคุณค่าของอัตลักษณ์ไทยให้งดงามในบริบทสากล

            ชุดไทยพระราชนิยมทั้ง 8 แบบ ประกอบไปด้วย ชุดไทยเรือนต้น จิตรลดา อมรินทร์ บรมพิมาน ดุสิต จักรี ศิวาลัย และจักรพรรดิ ซึ่งแต่ละชื่อล้วนนำมาจากนามของพระที่นั่งต่างๆ ในพระบรมมหาราชวัง ชุดแต่ละแบบเปรียบดังบันไดแปดขั้นที่ไล่ระดับความเป็นทางการของงานและความประณีตในเชิงช่าง ตั้งแต่ “ชุดเรือนต้น” ที่เรียบง่ายที่สุด ไปจนถึง “ชุดไทยจักรพรรดิ” อันเป็นชุดที่ปักอย่างประณีตและสะท้อนรากของราชสำนักไทยได้อย่างเข้มข้นที่สุด

              สิ่งสำคัญที่ไม่อาจมองข้ามคือ ชุดไทยพระราชนิยมแต่ละแบบ ได้ซุกซ่อนองค์ความรู้งานศิลปหัตถกรรมอยู่ในทุกอณูของผืนผ้า ตั้งแต่การทอผ้าไหม การยกดอก การจก การมัดหมี่ การยกดิ้นทอง หรือแม้แต่เครื่องประดับไทยล้วนเป็นกระบวนการจากศาสตร์การทำโลหะ การดุนลาย การถักลวดทอง การประดับกระจก ที่สืบทอดอยู่ในตระกูลช่างฝีมือไทยมานับร้อยปี

ชุดไทยที่ผู้คนสวมใส่กันในปัจจุบัน จึงเป็นมรดกอันล้ำค่าที่ถือกำเนิดจากพระอัจฉริยภาพของสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง พระองค์ผู้ทรงมองเห็นคุณค่าภูมิปัญญาไทย ตั้งแต่เส้นไหมที่ถักทอด้วยมือ ไปจนถึงฝีเข็มที่เย็บประกอบขึ้นเป็นชุด ตราบใดที่คนไทยยังคงสวมใส่ ชุดไทยก็จะยังมีลมหายใจอยู่ในสังคมไทย และสืบสานความเป็นตัวตนของคนไทยได้อย่างแท้จริง

ภาพจาก: หนังสือ ๘๘ พรรษา สมเด็จพระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เรียงร้อยรักจากใจไทยทั้งชาติ, จัดพิมพ์โดย กรมพัฒนาชุมชนและสภาสมาคมสตรีแห่งชาติในพระบรมราชินูปถัมภ์