“พระเมตตาดั่งสายธาร คืนช้างสู่ป่า”

ช้างถือเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของสยามประเทศมาตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบัน และยังมีความสำคัญเกี่ยวข้องกับสถาบันหลักคือพระมหากษัตริย์มีบทบาทสำคัญทางประวัติศาสตร์และผูกพันกับวิถีชีวิตสังคมไทยเสมอมา

ในอดีตจำนวนช้างในประเทศไทยลดลงอย่างมาก เนื่องจากความขัดแย้งระหว่างคนกับช้าง รวมทั้งการนำลูกช้างมาเลี้ยงเร่ร่อนในเขตเมือง ซึ่งเป็นวิถีชีวิตที่ผิดธรรมชาติ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงตระหนักถึงปัญหานี้อย่างลึกซึ้ง ทรงสนพระราชหฤทัยช้างมาก และทรงตระหนักว่า ทรัพยากรช้างไทยนับวันจะลดลงและใกล้สูญพันธุ์ไปจากแผ่นดิน จึงทรงมีพระราชดำริให้หน่วยงานที่รับผิดชอบดำเนินโครงการอนุรักษ์ช้างป่า รวมถึงช่วยเหลือช้างบ้านให้กลับไปใช้ชีวิตอิสระในป่าธรรมชาติ

ปัจจุบันมีโครงการที่เกี่ยวข้องกับช้างหลายโครงการ เพื่อสนองพระราชดำริ เช่น โครงการอนุรักษ์และฟื้นฟูสภาพป่าสงวนแห่งชาติป่ากุยบุรี อันเนื่องมาจากพระราชดำริ หนึ่งในพื้นที่ที่มีปัญหาระหว่างคนกับช้างป่า ที่เป็นตัวอย่างความสำเร็จในการสร้างความสัมพันธ์อันดีระหว่างคนกับช้าง และสร้างจิตสำนึกให้ประชาชนร่วมกันอนุรักษ์ธรรมชาติ

มูลนิธิคืนช้างสู่ธรรมชาติ ในพระบรมราชินูปถัมภ์ จัดตั้งขึ้นด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ในปีพุทธศักราช ๒๕๔๕ ช่วยเหลือและปล่อยช้างคืนสู่ธรรมชาติไปแล้วรวม ๙๓ ตัว ในพื้นที่ป่า ๓ จังหวัด ได้แก่ ลพบุรี ลำปาง และสกลนคร

โรงพยาบาลช้าง ณ ศูนย์อนุรักษ์ช้างไทย จังหวัดลำปาง พระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์จัดสร้าง ถือเป็นโรงพยาบาลแห่งแรกที่เปิดทำการรักษาช้างโดยไม่คิดค่าใช้จ่ายใด ๆ ศูนย์แห่งนี้เป็นสถานที่เลี้ยง ฝึก ดูแลช้างแบบครบวงจร มีอาหารและแหล่งน้ำที่สมบูรณ์ มีโรงเรียนฝึกควาญช้าง และมีการแสดงของช้างแสนรู้ รวมถึงดูแลช้างสำคัญของพระมหากษัตริย์ ๖ เชือก นอกจากนี้ยังมีมูลนิธิคืนช้างสู่ธรรมชาติที่ช่วยปล่อยช้างกลับคืนสู่ป่าโครงการเหล่านี้ประสบความสำเร็จในการเพิ่มจำนวนประชากรช้าง