จากแรงบันดาลใจของพระราชมารดา สู่นักอ่านตัวอย่างของคนไทย

“หนังสือธรรมดา ๆ ที่น่าเบื่อที่สุดในโลก พอสมเด็จแม่เล่า ก็สนุกตื่นเต้น มีรสมีชาติขึ้นมาทันที”

สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ทรงมีพระราชจริยวัตรอันงดงาม และทรงปฏิบัติพระราชกรณียกิจด้านการศึกษา โดยทุ่มเทพระวรกายและพระหฤทัย ทั้งในบทบาทของแม่และครู ทรงอ่านและสอนหนังสือแก่พระราชโอรสและพระราชธิดาด้วยพระองค์เอง

พระองค์ทรงสอนภาษาไทยผ่านวรรณคดี และเมื่อทรงมีเวลาว่างจากพระราชกิจ จะทรงเลือกหนังสือ เช่น นิทาน วรรณคดีไทย เทพนิยายกรีก หนังสือประวัติศาสตร์ ประวัติบุคคลสำคัญ หรือหนังสือพิมพ์ มาเล่าให้พระราชโอรสและพระราชธิดาฟัง เพื่อปลูกฝังพระอุปนิสัยรักการอ่านตั้งแต่ยังทรงพระเยาว์ อีกทั้งทรงมีวิธีเล่าที่สนุก น่าติดตาม ทำให้พระราชโอรสและพระราชธิดาทรงจดจำเนื้อหาได้ง่าย

พระอัจฉริยภาพด้านการสอนของพระองค์ นับเป็นจุดเริ่มต้นที่ส่งเสริมให้สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงโปรดการอ่านวรรณคดี กวีนิพนธ์ และการทรงอักษร อีกทั้งยังทรงมีพระปรีชาสามารถด้านการประพันธ์ ทรงพระราชนิพนธ์หนังสือ บทกวี และบทเพลงมากกว่าร้อยผลงาน และได้รับการยกย่องในความงดงามของภาษา การถ่ายทอดประสบการณ์ตรง ตลอดจนการส่งเสริมศิลปวัฒนธรรมไทย

สมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ทรงกล่าวถึงสมเด็จพระพันปีหลวง ในพระนิพนธ์เรื่อง “แม่” พระราชทานแก่วารสารชุมนุมจุฬาฯ ฉบับเฉลิมพระชนมพรรษา สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง วันที่ ๑๒ สิงหาคม ๒๕๒๐ ความตอนหนึ่งว่า

“…เมื่อตอนเล็ก ๆ ตั้งแต่เริ่มเรียนประถม ท่านสอนภาษาไทยโดยการให้อ่านวรรณคดี เรื่องยืนโรงสามเรื่องคือ พระอภัยมณี อิเหนา และรามเกียรติ์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่องอิเหนา ท่านให้ท่องกลอนที่ไพเราะ เช่น ‘ว่าพลางทาง ชมคณานก โผผกจับไม้อึงมี่’ ฯลฯ คงจะเป็นเพราะได้อ่านกลอนมาแต่เล็ก ๆ ทำให้ข้าพเจ้าชอบเรียนวรรณคดีไทย ชอบแต่งกลอน…”

แรงบันดาลใจจากพระราชมารดา ได้ส่งต่อมายังสมเด็จพระกนิษฐาธิราชเจ้า กรมสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี ผู้ทรงสืบสานพระราชกรณียกิจด้านการศึกษา อีกทั้งทรงส่งเสริมนิสัยรักการอ่านของคนไทย

และด้วยเหตุที่วันที่ ๒ เมษายน ของทุกปี เป็นวันคล้ายวันพระราชสมภพของพระองค์ จึงกำหนดให้เป็น “วันรักการอ่าน” ของประเทศไทย เพื่อเฉลิมพระเกียรติแด่นักอ่านตัวอย่างของคนไทย ผู้ทรงได้รับแรงบันดาลพระราชหฤทัยจากพระราชมารดา