๑๐ เรื่องราว ใต้ร่มพระบารมี
“สร้างคน สร้างชาติ สร้างความยั่งยืน”

พัชรสุธาคชานุรักษ์ สมดุลแห่งผืนป่า ผู้คน และช้าง

ปัญหาช้างป่าบุกรุกพื้นที่ทำกิน สร้างความสูญเสียต่อชีวิตและทรัพย์สินของราษฎร เป็นปัญหาที่พระบาทสมเด็จพระปรเมนทรรามาธิบดีศรีสินทรมหาวชิราลงกรณ พระวชิรเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงห่วงใยอย่างลึกซึ้ง ด้วยทรงเล็งเห็นว่าช้างเป็นสัตว์คู่บ้านคู่เมืองของไทยมายาวนานซึ่งสมควรได้รับการอนุรักษ์ แต่ในขณะเดียวกันราษฎรก็ต้องไม่เดือดร้อนจากปัญหาช้างป่าเข้ามาในพื้นที่ชุมชน

ในปี พ.ศ. 2562 จึงทรงมีพระราชดำริรับโครงการอนุรักษ์ช้างป่ารอยต่อ 5 จังหวัดภาคตะวันออก ไว้ในพระบรมราชูปถัมภ์ และพระราชทานชื่อว่า "พัชรสุธาคชานุรักษ์" มีแนวคิดในการแก้ปัญหาอย่างเป็นระบบเพื่อสร้าง "สมดุล" โดยแบ่งพื้นที่เป็น 3 ส่วน คือ
- วงใน เน้นสร้างแหล่งอาหารและน้ำในป่าเพื่อดึงช้างกลับถิ่นเดิม
- วงกลาง ทำแนวกันชนและจุดพักช้าง
- วงนอก มุ่งเน้นการให้ความรู้ชุมชนและปรับเปลี่ยนวิถีชีวิต
เพื่อแก้ปัญหาที่ต้นเหตุ ไม่ใช่เพียงการผลักดันช้างจากพื้นที่

ผลที่เกิดขึ้นอย่างเป็นรูปธรรม คือการจัดตั้ง "หมู่บ้านคชานุรักษ์" ที่ช่วยให้ชาวบ้านมีทักษะในการรับมือช้างป่า มีระบบเตือนภัย และได้รับการส่งเสริมอาชีพปลูกพืชทางเลือกที่ช้างไม่ชอบ เช่น ชะอม และพืชสมุนไพร ข่า พริก ตะไคร้ เป็นต้น

โครงการนี้จึงนับเป็นการแก้ปัญหาในระดับโครงสร้าง ที่ช่วยลดความสูญเสียและสร้างความปลอดภัยแก่ราษฎร พร้อมทั้งสะท้อนให้เห็นว่า มนุษย์และธรรมชาติไม่จำเป็นต้องเป็นศัตรูกัน หากแต่สามารถเรียนรู้ที่จะเกื้อกูลและอยู่ร่วมกันได้อย่างสมดุล เพื่อให้ทั้งผู้คนและสัตว์ป่าคู่ผืนแผ่นดินไทยสามารถดำรงอยู่ร่วมกันได้อย่างยั่งยืน