วิจิตรศิลป์แห่งความกตัญญู : ความหมายในเครื่องกระดาษกงเต๊กหลวง

เมื่อวันที่ ๒๓ เมษายน ๒๕๖๙ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้คณะสงฆ์จีนประกอบพิธีบำเพ็ญกุศลทักษิณานุปทาน (กงเต๊ก) ถวายพระบรมศพ สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง ณ พระที่นั่งดุสิตมหาปราสาท ในพระบรมมหาราชวัง

ธรรมเนียม “กงเต๊กหลวง” มีจุดเริ่มต้นในราชสำนักตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๔ โดยทรงพระราชทานพระบรมราชานุญาตให้ขุนนางจีนและจีนเจ้าภาษีจัดพิธีกงเต๊กถวายเป็นพระราชกุศลแด่ดวงพระวิญญาณของพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว (รัชกาลที่ ๓) จนกลายเป็นจารีตประเพณีที่สืบทอดต่อเนื่องยาวนานกว่า ๑๕๐ ปี โดยผสานปรัชญาความกตัญญูตามคติจีนเข้ากับราชประเพณีและพระพุทธศาสนาแบบไทยได้อย่างกลมกลืน

พระราชพิธีในครั้งนี้สะท้อนความวิจิตรตระการตาผ่านช่างฝีมือโบราณ ในการรังสรรค์ “เครื่องกระดาษ” ได้อย่างสมพระเกียรติและสมจริง โดยมีการจำลองพระตำหนักสวนจิตรลดารโหฐาน รถยนต์พระที่นั่งพร้อมสารถี หีบเงินหีบทอง ภูเขาเงินภูเขาทอง พระคลัง ตลอดจนเครื่องราชูปโภค อีกทั้งยังมีการจำลองข้าราชบริพาร ตำรวจวัง มหาดเล็ก และนางสนองพระโอษฐ์ จำนวน ๑๗ คน รวมถึงนายปิแอร์ บัลแมง พร้อมทั้งจำลองฉลองพระองค์ใน ๔ วาระสำคัญทางประวัติศาสตร์ เปรียบดั่งการบันทึกพระราชกรณียกิจอันงดงามที่ประทับอยู่ในความทรงจำ

เครื่องกระดาษจึงมิใช่เพียงศิลปะประดิษฐ์ หากยังสื่อถึงมิติทางวัฒนธรรมอันลึกซึ้ง และเป็นสัญลักษณ์แห่งความจงรักภักดีที่คณะสงฆ์จีนนิกายและพสกนิกรทุกหมู่เหล่าร่วมน้อมถวาย ก่อให้เกิดความภาคภูมิใจในความหลากหลายทางวัฒนธรรมที่หลอมรวมเป็นหนึ่งเดียว พร้อมน้อมรำลึกถึงพระมหากรุณาธิคุณของสมเด็จพระบรมราชชนนีพันปีหลวง “แม่แห่งแผ่นดิน” ของปวงชนชาวไทย