เรือพระราชทาน "เวชพาหน์"
คลินิกลอยน้ำลำแรกและลำเดียวในโลก

ย้อนกลับไปเมื่อ ๗๑ ปีก่อน ในยุคสมัยที่ถนนหนทางยังไม่ทั่วถึง ชาวบ้านริมน้ำที่เจ็บไข้ได้ป่วยต้องทนทุกข์ เพราะห่างไกลแพทย์ พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร จึงมีพระราชดำริว่า
“ถ้าเจ็บป่วยก็ต้องรักษาพยาบาลแผนโบราณ ซึ่งไม่ค่อยได้ผลในโรคหลายอย่าง”

ด้วยเหตุนี้ จึงทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้ต่อเรือยนต์ลำนี้ขึ้นด้วยพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ เพื่อพระราชทานแก่สภากาชาดไทย ใช้เป็นหน่วยแพทย์เคลื่อนที่ ล่องไปรักษาพยาบาลประชาชนโดยไม่คิดมูลค่า ถึงหน้าบ้าน เพื่อบรรเทาทุกข์ราษฎรตามริมฝั่งแม่น้ำที่ยากไร้ และเข้าถึงบริการสาธารณสุขได้ยาก โดยพระราชทานนามว่า “เวชพาหน์” (อ่านว่า เวด-ชะ-พา) ไม่เพียงเท่านั้น เมื่อวันที่ ๒๐ กันยายน พ.ศ. ๒๔๙๘ ในโอกาสที่พระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร และสมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปทรงประกอบพิธีบวงสรวงดวงพระวิญญาณสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ณ อนุสรณ์ดอนเจดีย์ จังหวัดสุพรรณบุรี

แม้จะมีพระราชกรณียกิจเนืองแน่น แต่ด้วยทรงห่วงใยราษฎรที่ตั้งบ้านเรือนอยู่โดดเดี่ยวตามลำน้ำ และห่างไกลจากโรงพยาบาลประจำจังหวัด ทั้งสองพระองค์จึงเสด็จพระราชดำเนินไปทอดพระเนตรการปฏิบัติงานจริงภายในเรือพระราชทาน “เวชพาหน์” อย่างใกล้ชิด ณ ลำน้ำสุพรรณ บริเวณอำเภอสามชุก พร้อมทั้งทรงเยี่ยมเยียนราษฎรที่มารอรับการตรวจรักษาด้วยพระเมตตา

เรือพระราชทาน “เวชพาหน์” จึงเป็นอีกหน้าหนึ่งของบันทึกแห่งสายพระเนตรอันกว้างไกล สะท้อนถึงพระมหากรุณาธิคุณที่ทรงมีต่อพสกนิกร โดยทรงใส่พระราชหฤทัยดูแลความเป็นอยู่และสุขภาพอนามัยของราษฎรในถิ่นทุรกันดาร เพื่อให้ทุกคนมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นอย่างเท่าเทียม