“ฟาร์มตัวอย่างแห่งแรก จุดเริ่มต้นการพลิกชีวิตสู่ความยั่งยืน”
โครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริฯ บ้านขุนแตะ

เมื่อครั้งที่สมเด็จพระนางเจ้าสิริกิติ์ พระบรมราชินีนาถ พระบรมราชชนนีพันปีหลวง เสด็จพระราชดำเนินไปทรงเยี่ยมราษฎรในพื้นที่ภาคเหนือ ทรงทราบถึงปัญหาความยากลำบากของราษฎร ซึ่งขาดความรู้ในการประกอบอาชีพ และขาดแหล่งอาหารสำหรับการดำรงชีวิต ด้วยทรงห่วงใยและมีพระราชประสงค์ให้ราษฎรมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น โดยเฉพาะชาวเขา จึงมีพระราชเสาวนีย์ให้จัดตั้ง “ฟาร์มตัวอย่าง” เพื่อฝึกอาชีพด้านการเกษตร ให้ราษฎรสามารถนำไปปฏิบัติได้จริง

ฟาร์มตัวอย่างแห่งแรกจัดตั้งขึ้น ณ บ้านขุนแตะ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ เมื่อปี พ.ศ. ๒๕๔๐ มีวัตถุประสงค์เพื่อเป็นแหล่งจ้างแรงงานและพัฒนาคุณภาพชีวิตของราษฎร โดยส่งเสริมให้ประกอบอาชีพที่มั่นคง มีรายได้แน่นอน สามารถเลี้ยงดูครอบครัวได้ พร้อมทั้งส่งเสริมการเลี้ยงสัตว์พื้นเมืองเป็นแหล่งอาหาร รวมถึงการร่วมกันอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ป่าไม้ สัตว์ป่า และต้นน้ำลำธาร เพื่อคงความอุดมสมบูรณ์และก่อให้เกิดประโยชน์อย่างยั่งยืนในอนาคต ตลอดจนเป็นแหล่งศึกษาเรียนรู้และถ่ายทอดเทคโนโลยีด้านการเกษตรที่เหมาะสมกับพื้นที่

นอกจากนี้ พระองค์ยังมีพระราชประสงค์ในการพระราชทานความช่วยเหลือแก่ราษฎรที่ตกงานจากวิกฤตเศรษฐกิจ พ.ศ. ๒๕๔๐ จึงมีพระราชดำริให้ขยายผลโครงการฟาร์มตัวอย่างไปยังหลายจังหวัดทั่วทุกภาคของประเทศ รวมกว่า ๑๗ แห่ง อาทิ บ้านแม่ตุงติง อำเภอสะเมิง จังหวัดเชียงใหม่ บ้านแม่ต๋ำ อำเภอเสริมงาม จังหวัดลำปาง บ้านหนองหมากเฒ่า อำเภอเมือง จังหวัดสกลนคร บ้านโคกปาฆาบือซ่า อำเภอเมือง จังหวัดนราธิวาส และบ้านทุ่งครองชีพ อำเภอบางแก้ว จังหวัดพัทลุง

ทั้งนี้ เนื่องในโอกาสวันเฉลิมพระชนมพรรษา ๑๒ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ พระองค์ได้มีพระราชดำรัสแก่คณะบุคคลที่เข้าเฝ้าทูลละอองทุลีพระบาท ณ ศาลาดุสิดาลัย สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต เมื่อวันที่ ๑๑ สิงหาคม พ.ศ. ๒๕๔๕ ความตอนหนึ่งว่า

“เคยคิดว่าถ้าแต่ละประเทศสามารถผลิตอาหารได้มากขึ้น จะช่วยป้องกันความอดอยากในอนาคต ข้าพเจ้าจึงมีโครงการฟาร์มตัวอย่าง อีกทั้งราษฎรที่ไม่มีงานทำ เมื่อเข้ามาเป็นคนงานในฟาร์ม ก็จะได้เรียนรู้วิธีการเลี้ยงสัตว์ที่ถูกต้อง และสามารถนำไปประกอบอาชีพได้เมื่อออกไป”

การดำเนินโครงการฟาร์มตัวอย่างตามพระราชดำริ ณ บ้านขุนแตะ อำเภอจอมทอง จังหวัดเชียงใหม่ สามารถสร้างอาชีพและเป็นแหล่งอาหารให้แก่ราษฎรในหมู่บ้านขุนแตะ หมู่ที่ ๕ ตำบลดอยแก้ว และขยายผลไปยังหมู่บ้านใกล้เคียง ได้แก่ บ้านหินเหล็กไฟ บ้านห้วยมะนาว หมู่ที่ ๔ บ้านห้วยส้มป่อย และบ้านขนุน ๑, ๒ และ ๓ หมู่ที่ ๘ ส่งผลให้ระบบนิเวศป่าต้นน้ำลำธารในพื้นที่ได้รับการฟื้นฟู ก่อให้เกิดความชุ่มชื้นของผืนป่า และมีแหล่งน้ำต้นทุนสำหรับอุปโภคบริโภคและการเกษตรแก่ราษฎรกว่า ๘๐๐ ครัวเรือน สามารถดำรงชีวิตอย่างสมดุลและสอดคล้องกับธรรมชาติได้อย่างยั่งยืน