สายน้ำแห่งชีวิต ใต้ร่มพระบารมี สืบสานวิถีรัตนโกสินทร์

จารึกแห่งสายน้ำ รากฐานแห่งพระนคร

ประวัติศาสตร์การก่อร่างสร้างเมืองในทุกยุคสมัย ล้วนบันทึกเรื่องราวของการพัฒนาลำน้ำ เนื่องจากสายน้ำเป็นปัจจัยสำคัญที่เกื้อกูลต่อวิถีชีวิตของผู้คนโดยตรง

ย้อนไปในยุคแรกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑ ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลองรอบกรุง เพื่อใช้เป็นแนวป้องกันพระนครและเชื่อมโยงเส้นทางสัญจร

ต่อมาเมื่อบ้านเมืองสงบเรียบร้อย พระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๓ และพระบาทสมเด็จพระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๔ ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลองแสนแสบและคลองผดุงกรุงเกษม เพื่อรองรับการขยายตัวของพระนครและส่งเสริมการค้าขาย

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ อันเป็นยุคแห่งการพัฒนางานชลประทาน ได้ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ขุดคลองเปรมประชากร คลองรังสิตประยูรศักดิ์ และทรงริเริ่มระบบประปา โดยส่งน้ำผ่านคลองประปา เพื่อยกระดับสุขอนามัยของราษฎร

เมื่อการคมนาคมทางบกเริ่มเข้ามามีบทบาทแทนการสัญจรทางน้ำในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๖ การพัฒนาด้านชลประทานจึงเปลี่ยนผ่านสู่การบริหารจัดการน้ำด้วยระบบวิศวกรรม เช่น โครงการป่าสักใต้ เพื่อควบคุมการส่งน้ำและรักษาผลผลิตในพื้นที่ทุ่งรังสิต

ครั้นถึงรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระบรมชนกาธิเบศร มหาภูมิพลอดุลยเดชมหาราช บรมนาถบพิตร รัชกาลที่ ๙ ซึ่งนับเป็นยุคแห่งการบริหารจัดการน้ำและสิ่งแวดล้อมเพื่อประโยชน์สุขของประชาชน ได้พระราชทานโครงการแก้มลิงเพื่อบรรเทาอุทกภัยในพื้นที่เมือง และทรงพระราชทานกังหันน้ำชัยพัฒนาเพื่อฟื้นฟูคุณภาพน้ำในคูคลอง ให้กลับมามีชีวิตอีกครั้ง

แม้กาลเวลาจะผ่านมาหลายร้อยปี บทบาทของลำน้ำจะเปลี่ยนแปลงไปตามยุคสมัย แต่การอนุรักษ์และบูรณะแหล่งน้ำยังคงเป็นภารกิจสำคัญที่ต้องดำเนินการอย่างต่อเนื่อง ในรัชสมัยปัจจุบัน พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๑๐ ทรงน้อมนำพระราชปณิธาน "สืบสาน รักษา และต่อยอด" มาสานต่อการฟื้นฟูแหล่งน้ำและปรับภูมิทัศน์คูคลองสำคัญอย่างต่อเนื่อง ด้วยทรงตระหนักว่า คูคลองประวัติศาสตร์เหล่านี้มิได้เป็นเพียงเส้นเลือดหล่อเลี้ยงพระนคร หากยังเป็นมรดกทางภูมิปัญญาอันล้ำค่าที่ควรธำรงรักษาไว้คู่แผ่นดินไทยสืบไป